كدخبر: ۸۴۰
تاريخ انتشار: ۲۷ بهمن ۱۳۸۹ - ۱۱:۲۷
print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
نوسازی شهری/ مهرداد سلطانی
توسعه گردشگری بر محور مراکز تاریخی شهر
جاذبه‌های مدرن در واقع، دسته‌ای از فضاها و کاربری‌های شهری است که بر اساس نیاز‌های امروزی انسان و پیشرفت‌های تکنولوژیک ایجاد شده و علاوه بر رفع نیاز‌های اقتصادی و اجتماعی، امروزه پررنگ‌ترین نقش را در پر‌کردن اوقات فراغت شهروندان جوامع توسعه یافته و در حال توسعه ایفا می‌کنند.
مقدمه
امروزه فضاهای شهری نقش چند‌گانه‌ای در عرصه تحولات شهری و زندگی روزمره شهروندان ایفا می‌کنند. در این میان، گذران اوقات فراغت و تفریح از جمله نیاز‌های دیروز و امروز بشر است که چگونگی انجام‌یافتن آن در جوامع مترقی، فرایندی فرهنگی و آموزشی محسوب می‌شود که نقش به‌سزایی در بروز کمالات انسانی دارد. فضاهای شهری به عنوان مهم‌ترین عرصه تبلور و تحقق اين امر همواره مورد توجه برنامه‌ریزان و مدیران حوزة گردشگری قرار گرفته است. نواحی شهری به علت دارابودن جاذبه‌های گردشگری متنوع، در اکثر موارد، مقاصد گردشگری مهمی محسوب می‌شوند. موزه‌ها، بناهای یادبود، سالن‌های تئاتر، استادیوم‌های ورزشی، پارک‌ها، شهر بازی، مراکز خرید، مناطقی با معماری تاریخی و مکان‌هایی مربوط به رویدادهای مهم و ... را می‌توان از جملة این جاذبه‌ها برشمرد. چنانچه هر یک از جاذبه‌های نام‌برده در قالب یک فضای شهری مورد بررسی قرار گیرند، می‌توان آنها را در دو دسته کلی جای داد. دستة نخست فضاها و کاربری‌های مدرن، چون استادیوم‌ها و شهربازی و مراکز خرید امروزی هستند. اما دستة دوم شامل هسته و بافت تاریخی و طبیعی شهر‌ها و بناهای با ارزش و یادمانی و آثاری از این دست است که به طور کلی جاذبه‌های تاریخی- فرهنگی یک شهر را در خود جای می‌دهد.

جاذبه‌های مدرن شهری
جاذبه‌های مدرن در واقع، دسته‌ای از فضاها و کاربری‌های شهری است که بر اساس نیاز‌های امروزی انسان و پیشرفت‌های تکنولوژیک ایجاد شده و علاوه بر رفع نیاز‌های اقتصادی و اجتماعی، امروزه پررنگ‌ترین نقش را در پر‌کردن اوقات فراغت شهروندان جوامع توسعه یافته و در حال توسعه ایفا می‌کنند. اما از نگاهی دیگر نقش و اهمیت آنها در توسعه و رونق پدیدة گردشگری در جوامع مختلف یکسان نیست.
این مراکز در ایران به جزء چند شهر محدود، در مقیاس شهری عمل کرده، کمیت و به‌خصوص کیفیت حضور آنها در فضای شهری غالباً به گونه‌ای است که نمی‌توان آنها را به عنوان یک مرکز جذب گردشگر تلقی نمود. و لذا تنها در برخی موارد شاهد رونق مراکز مدرن جذب گردشگر در کنار جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی شناخته شده کشور می‌باشید.


بازار کرمان

مراکز تاریخی شهرها

با توجه به نوع ساخت شهر‌های شرقی- اسلامی، بخش مرکزی شهر‌ها دارای نقش حیاتی بوده و از اهمیت زیادی برخوردار هستند و هنوز خیابان‌های بزرگ، بزرگراه‌ها، شاهراه‌ها و مراکزی چون فرودگاه و راه‌آهن نتوانسته است ساختار گردشگری شهری را در آنها تغییر دهند. مراکز تاریخی شهر‌های ایران مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این شهر‌ها هستند و وجوه متمایز و خصوصیات منحصر به فرد مکانی، تاریخی و فرهنگی هر شهر را در واقع باید در همان بافت تاریخی و آثار کالبدی و معنایی به جای مانده در آن جستجو نمود. درست همان مکان‌هایی که تصور می‌شود به علت شکل‌گیری آنها بر پایة معماری سنتی و وحدت ذاتی موجود در آن می‌بایست وجه تشابه شهر‌ها‌ی ایران باشند، در عمل و در نتیجة شرایط ویژه موجود در بستر آنها، به عنوان مکان‌هایی هویت‌ساز و متمایز به جاذبه‌های گردشگری شهر مبدل می‌شوند. حال موارد ذیل که حاصل تعامل عوامل تاریخی، فرهنگی و طبیعی تاثیر‌گذار در شهر است، در جهت اثبات این مدعا مطرح می‌شوند.

1- مرکز تاریخی شهر، محل تبلور فرهنگ‌های بومی
شکل‌گیری مرکز تاریخی هر شهر و ساختار کلی آن در واقع حاصل شکل زندگی شهروندان و محصول تعاملات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آنان در بستر شهر است لذا بیشترین نمود آن در این مکان ظهور می‌یابد. بر این اساس بافت تاریخی شهر مناسب‌ترین مکان برای درک وجوه مختلف فرهنگ بومی و محلی و چگونگی تاثیر آن بر جنبه‌های مختلف زندگی شهری است و طبیعتا این امر از شهری به شهر دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت خواهد بود.
2- شکل‌گیری ساختار شهر بر بستر طبیعی منحصر به فرد
شکل زمین، عوارض و پدیده‌های طبیعی و خصوصیات بستر از جمله تاثیر‌گذارترین مسائل بر ساختار کلی و استخوان‌بندی شهرها هستند که در بستر تاریخ و در تعامل با دیگر عوامل، کالبد شهر را شکل داده‌اند. لذا جلوه‌های ظهور معماری سنتی در هر شهری بنا بر مقتضیات بستر طبیعی منحصر به فرد آن شهر بوده و بر این اساس مرکز تاریخی هر شهر شکل مخصوص خود را خواهد داشت.
3- ویژگی‌های اقلیمی متفاوت
در دهه‌های اخیر با رونق‌گرفتن معماری مدرن و ادعای بین المللی بودن آن و در سایة بهره‌گیری از انرژی‌های فسیلی ارزان قیمت، شاهد چشم‌پوشی از اصول اقلیمی معماری بوده‌ایم که این امر گامی دیگر در جهت یکسان‌سازی شکل شهر‌های کشورمان تلقی می‌شود.
4- رد پای سیر حوادث تاریخی و خاطرات مشترک در کالبد شهر
فضاهای عمومی، نقاط عطف و نشانه‌های شهری محل ثبت خاطرات جمعی شهروندان در طول حیات اجتماعی شهر هستند. این مکان‌های ویژه که گاه دارای ارزش طبیعی، فرهنگی و هنری بوده و گاه یادآور حوادث مهم تاریخی هستند، نقش ویژه‌ای در ایجاد و حفظ هویت شهری و شهروندی ایفا کرده و تسلسل تاریخی در بستر حیات شهر موجب انتقال ارزش‌های منتجه از نسلی به نسل بعد می‌شود.
5- بقای ویژگی‌های بومی و محلی معماری در بافت تاریخی
بناهای ساخته شده بر اساس اصول معماری سنتی ایران دارای ویژگی‌های خاصی هستند که برخی از آنها از محلی به محل دیگر و از شهری به شهر دیگر متفاوت است. اصل بوم‌آورد بودن معماری سنتی باعث ایجاد بناهایی می‌شود که گاه بر اساس برخی ویژگی‌ها، چون نوع مصالح، سبک و دورة ساخت و تزئینات معماری، جلوه‌های متمایزی از معماری ایرانی را در شهر‌های مختلف به نمایش می‌گذارد. این امر علاوه بر ایجاد هویت مستقل برای شهر‌ها، مرکز تاریخی آنها را به مکانی مناسب برای جذب گردشگران داخلی و خارجی تبدیل می‌کند.

جمع‌بندی
پیشینه و شرایط حال حاضر شهر‌های ایران نشانگر این حقیقت است که ویژگی‌ها و مزیت‌های ذکر شده برای مرکز تاریخی شهر در خصوص غالب شهر‌های تاریخی کشور صدق می‌کند. لیکن به دلیل فقدان زیر ساخت‌های مناسب جهت ایجاد جاذبه‌های مکمل، توجه به مراکز تاریخی شهر به عنوان مهم‌ترین و مؤثر‌ترین مزیت نسبی در جذب گردشگران داخلی و خارجی و توسعه صنعت گردشگری در شهر‌های متوسط کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

نویسنده : مهرداد سلطانی/ پژوهشگر دكتراي معماري و عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان
مأخذ : ص74-75 ماهنامه تخصصی منظر ، شماره پنجم ، اسفند1388.
* نام:
ايميل:
* نظر: