رهاورد گردشگری برای شهر

شهرها به یکی از اصلی­‌ترین مقاصد گردشگران در جهان امروز بدل شده‌­اند. بازدید از آثار فرهنگی، خرید و تجارت، تفریح، درمان، زیارت و مأموریت­‌های کاری از جمله دلایل سفر به شهرها هستند. الگوی سفر در طول قرن‌­ها تغییر یافته و به واسطۀ پیشرفت حمل و نقل از سفرهای طولانی ­مدت گذشته به سفرهای بین­‌ المللی ظرف تنها چند روز رسیده‌ایم. ردپای توسعۀ گردشگری انبوه را می‌­توان از میانۀ قرن نوزدهم میلادی و به سبب توسعۀ صنعت و سفر با قطار و کشتی‌های بخار پیدا کرد. در انتهای قرن ۱۹ بود که جهانگردی با توسعۀ خط آهن و پیشرفت صنعت کشتیرانی مطرح و با عمومی‌شدن مفهوم اوقات فراغت در قرن بیستم، گردشگری جایگاه ویژه­‌ای یافت. پس از جنگ­ جهانی دوم، گردشگری به مفهوم «صادرات نامرئی» برای کشورها واجد ارزش مطرح شد و با ارتقای سفرهای هوایی عملاً مفهوم «گردشگری انبوه» شکل گرفت. در سال­‌های اخیر نیز متنوع‌شدن گونه‌­های اقامتی، امکان خرید اینترنتی بسته­‌های تور مسافرتی و همچنین برنامه‌‌ریزی­‌های گستردۀ گردشگری از طرف دولت­‌ها برای جذب گردشگر در شکوفایی صنعت گردشگری مؤثر بوده است. از آنجا که بسیاری از شهرهای ایران از منابع فرهنگی و طبیعی ارزشمندی برخوردار بوده و پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد، نیاز به مدیریت مقاصد گردشگری برای این شهرها احساس می‌­شود. در همین راستا در نوشتار حاضر به شاخص‌­ترین اثرات تقویت گردشگری در شهرهای کشور پرداخته می‌­شود.

رهاورد گردشگری برای شهر

۱. عیان گشتن ارزش­‌های فرهنگی شهر

شناخته‌شدن ویژگی­‌های خاص فرهنگی شهرها برای ساکنان و گردشگران از جمله اصلی‌­ترین پیامدهای ارتقای گردشگری شهری است. ابنیۀ تاریخی، موزه­‌ها، عبادت‌گاه‌ها، محله‌های قدیمی، باغ­‌ها، پارک‌­ها، بازار و مراکز خرید از جمله مواردی‌اند که گردشگران را برای سفر به شهری ترغیب می‌­کند. اما تنها این جاذبه­‌های ملموس نیست که برای شهرها جذابیت ایجاد می­‌کند؛ آثار فرهنگی ناملموسی نیز در شهرها وجود دارد که ممکن است به اندازۀ آثار ملموس و یا حتی بیشتر از آن جذاب باشند. آثار فرهنگی ناملموس که از آن به عنوان فرهنگ عامه نیز یاد می‌شود، شامل آیین­‌ها و مراسم، میراث روایی، هنرهای سنتی، سنت­‌های غذایی، باورها و رفتارهای عامه، میراث زبانی و آیین­‌های کار می‌گردد که هرکدام ارزش و کارکرد خاص خود را در صنعت گردشگری دارا است. بنابراین با شناخت بیشتر آثار فرهنگی، شهروندان از ارزش‌های مادی و معنوی شهر و میهن‌شان بیشتر آگاه می‌شوند و از طریق همین شناخت، حسِ هویت مکانی ایشان نسبت به سرزمین‌شان تقویت خواهد­ شد. به علاوه گردشگران خارجی با دیدن و درک آثار فرهنگی و طبیعی شهرها، تجربۀ پربار و نابی از سفر به ایران به دست می‌­آورند و می­‌توانند سفیر فرهنگی کشورمان در دیگر مناطق دنیا باشند.

۲. جذب اعتبارات مالی برای شهر

از جنبۀ مدیریت شهری، گردشگری موضوعی بسیار رقابت‌­پذیر میان شهرها در سطح جهانی است. ارتقای صنعت گردشگری در شهرها به واسطۀ جذب سرمایه­‌های عظیمِ بخش خصوصی و دولتی در تأمین اعتبارات مالی شهر، سودبخش است. همچنین گردشگران به واسطۀ بازدید از شهرها، اقامت در شهر، رفت و آمد، غذا‌خوردن، خرید سوغات و غیره به پویایی اقتصاد شهر کمک می­‌کنند. به همین دلیل مدیران و برنامه­‌‌ریزان شهری با در نظر گرفتن برند خاص برای شهرها می­‌کوشند تا با انواع تبلیغات و برگزاری رویدادهای متنوع، گردشگران را به شهر خود جذب کنند. به علاوه با انتخاب‌شدن شهری به عنوان لوکیشن فیلم یا سریالی با مخاطبان جهانی عملاً شهرها برند ویژه‌ای برای خود تعریف می­‌کنند که به صورت غیرمستقیم ذهن مخاطب را درگیر فضاهای شهر کرده و از این اتفاق برای جذب گردشگر و بیشتر دیده‌شدن بهره می‌­برند.

۳. تبادل فرهنگی میان ملل

از تأثیرات گردشگری بر روابط بین­‌‌المللی کشورها نباید غفلت کرد. هر گردشگر خارجی با حضور در محیط شهری و دیدن و آشنایی با مردم محلی به درک بی­‌واسطه­‌ای از فرهنگ و جامعۀ مقصد می­‌رسد که می‌­تواند پیش‌‌­زمینه­‌ها و پیش­‌داوری­‌های برآمده از تبلیغات و القائات سیاسی را خنثی کند و چهرۀ واقعی مردم شهر و کشور مقصد را برای سایر ملل عیان سازد. این شناخت عمیق‌­تر مردم کشورها از یکدیگر به تبادل فرهنگی بین ملت­‌ها و کاهش تنش­‌های سیاسی کمک خواهد کرد. در واقع این موضوع اهمیت دو چندانی برای کشور ما دارد از آنجایی که بسیاری از گردشگران خارجی آنچه از سفرشان به ایران تجربه می‌­کنند، عموماً بسیار جذاب‌­تر و صمیمانه­‌تر از آن چیزی است که قبل از سفر تصور می­‌کردند. به بیان دیگر می‌­توان گفت گردشگری وسیله‌ای است برای شناساندن فرهنگ اصیل یک ملت به سایر ملل و تقویت ارتباطات فرهنگی کشورها به دور از کشمکش­‌ها و مسائل سیاسی.

۴. حفاظت از بناها و محلات کهن شهر

حفظ و مرمت ابنیه و بافت تاریخی شهرها از دیگر آثار ارتقای گردشگری است. به عبارتی می‌توان اذعان کرد، حفاظت و مرمت بافت­‌های کهن و صنعت گردشگری لازم و ملزوم یکدیگر بوده و تقویت هر یک از این دو جنبه به بهبود دیگری می­‌انجامد. اگرچه برای جذب گردشگران به شهرها می­‌باید از آثار فرهنگی شهرها حفاظت کرد، اما حضور گردشگران در محدوده‌های تاریخی نیز در حفاظت مداوم این آثار مؤثر است. به این دلیل که بازدید گردشگران از بافت‌­های کهن شهری، ارزش میراثی ابنیه و محلات قدیمی را برای ساکنان آشکار می‌سازد و آگاهی عمومی ساکنان از داشته‌­هایشان در ارتباط با شهر افزایش می‌­یابد. بدین ترتیب مردم نسبت به بناها و فضاهای ارزشمند در شهر حساسیت بیشتری خواهند داشت و اگر این آگاهی عمومی به اندازه کافی رشد و گسترش یابد، یکی از عوامل قوی بازدارنده در برابر سوداگری­‌های صاحبان سرمایه و تخریب بافت تاریخی می­‌گردد. به علاوه مدیریت شهری نیز برای تضمین جذب پیوسته گردشگر به شهر می‌باید از آثار فرهنگی و طبیعی شهر حفاظت کند تا جذابیت شهر را برای بازدیدکنندگان حفظ نماید. ثبت میراث فرهنگی شهرها در فهرست آثار ملی و حتی ثبت در فهرست آثار جهانی یونسکو، باعث تقویت بنیه گردشگرپذیری شهر، اتخاذ سازوکارهای لازم برای حفاظت بیشتر از آثار، حفظ حریم آثار و ارتقای منظر شهری و در نهایت جذب گردشگر بیشتر می‌شود.

۵. بهبود محیط زندگی ساکنان

گردشگری شهری در ارتقای کیفیت زندگی ساکنان شهر نیز مؤثر خواهد بود. با اجرای برنامه­‌های گردشگری زیرساخت­ های شهر ارتقا می یابد و توجه بیشتری از سوی مدیریت شهری به مراکز تاریخی شهرها معطوف می‌شود. همچنین بازدید گردشگران از بافت کهن شهر و اقامت در آن، برای این بخش شهر پویایی به همراه خواهد داشت و زندگی شبانه آن نیز تقویت می ­شود. بدین ترتیب بخش­های مرکزی که به دلیل گسترش شهر به پیرامون، خالی از جمعیت و کیفیت فضایی آن­ها کاهش یافته است، دوباره رونق می­ گیرند و حیات شهری را تجربه می کنند. همچنین با بهبود وضعیت محلات تاریخی می‌­توان امید داشت، بخشی از ساکنان اصیل و قدیمی محلات که در طول سالیان به دلیل افت کیفیت بافت و نبود امکانات کافی به بخش­های دیگر شهر مهاجرت کرده‌­اند، به محله قدیم خود بازگردند و در تداوم زندگی بافت نقش و سهم خود را ایفا کنند. گردشگری شهری اگر به صورت دقیق و صحیح برنامه‌­ریزی و اجرا شود، آثار مثبتی در ابعاد مختلف بر جای خواهد گذاشت. از جمله مهم­ترین اثرات گردشگری شهری می­توان به جذب اعتبارات مالی برای مدیریت شهر، کمک به تبادل فرهنگی میان ملل، حفظ ابنیه و محلات کهن شهر، تقویت فعالیت مراکز تاریخی شهرها و ارتقای زیرساخت‌­های محیط زندگی ساکنان شهر اشاره کرد. بنابراین با ارتقای صنعت گردشگری در شهر­ها می­توان سازوکاری مطلوب برای شهر تعریف کرد که هم گروه­‌های ذی­نفع و هم گروه­‌های ذی­نفوذ از آن بهره‌مند گردند. ناگفته نماند هر شهری برای وارد شدن به عرصه گردشگری می‌­باید ظرفیت بُرد خود را سنجیده و در نظر بگیرد. به این معنا که گردشگری شهری امری مطلقاً مطلوب نیست بلکه همچون تیغ دولبه­‌ای است که اگر از ظرفیتی که شهر برای حضور گردشگران دارد فراتر رود، دارای نتایج مخربی می‌­شود که با نارضایتی ساکنان همراه خواهد شد. به علاوه، اگر جذب گردشگر بیشتر از ظرفیت محیط باشد، می‌­تواند بر روی تجربه گردشگران از شهر نیز اثرات مخرّب داشته و حتی موجب آسیب به منابع فرهنگی و طبیعی شهر شود. بنابراین انجام مطالعات دقیق و گسترده قبل از اجرای برنامه‌های گردشگری در راستای تحقق گردشگری پایدار، امری الزامی و ضروری به شمار می‌رود.

منبع: شنبه‌شهر

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

x

شاید بپسندید

نسبت معماری با تکنولوژی

نسبت معماری با تکنولوژی

بردار علم و هنر در دورۀ سنت بر هم منطبق بود و هنرها قهراً واجد صفات علمی هم می‌شدند. از این روست که معماری سنتی هم شاهکار هنر شناخته می‌شود و هم شاهکار تکنولوژی که هر دو به دست یک نفر محقق می‌شد