پیوند دیرین با حمام‌های تاریخی کرمانشاه

به گزارش ایرنا، حمام‌های تاریخی کرمانشاه نمادی از فرهنگ و شکوه تمدن این دیار است ، اگرچه امروز همانند گذشته کاربری ویژۀ خود را ندارند اما با اندکی تلاش برای مرمت و احیا، می‌توانند به یکی از جاذبه‌های گردشگری تبدیل شده و با تلألؤ نقش و نگاره‌های خود، هنر فاخر معماری ایران را به رخ جهانیان بکشند.
کاشی‌های معرق و هفت‌رنگ به‌همراه دیواره‌نگارهای رنگین، از جاذبه‌های فیزیکی این بناها است که حتی در گذشته پایگاهی برای انجام معاملات و تحکیم پیوندها و روابط اجتماعی بوده است.
در استان کرمانشاه بیش از هفت حمام شاخص وجود دارد که در این بین می‌توان به حمام حاج شهبازخان، نظام، ملاباشی در کرمانشاه، حمام چرمله و سطر در سنقروکلیایی، حمام معاون در صحنه و حمام کندوله اشاره کرد که به ثبت ملی رسیده‌اند.
این حمام‌ها در گذشته تنها کاربرد عام‌المنفعه و در رعایت بهداشت و پاکیزگی، نقش داشته‌اند که طی ۲ دهۀ گذشته یعنی از آغاز دهۀ ۸۰، نگاه و بهای جدیدی از سوی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور به این اماکن دارای ارزش تاریخی داده شد.
در این نگرش برای حفظ هویت و ساختار معماری، حمام‌ها مورد تغییر کاربری قرار گرفتند که این اقدام از نظر برخی کارشناسان و باستان‌شناسان با مزایا و معایبی همراه است.
برخی از این حمام‌ها از کاربرد اصلی خود که در ارتباط با فرآیندهای آبی است دور شده، برخی دیگر مالک شخصی دارند و برخی نیز به سفره‌خانه و محلی برای پذیرایی گردشگران تبدیل شده‌اند که همۀ آن‌ها می‌توانند با قرارگیری در مسیر مرمت و باززنده‌سازی به قطبی برای گردشگری و بهبود وضعیت معیشتی مردم تبدیل شوند و به نوعی موجب آشتی مردم با پیشینۀ تاریخی خود شوند.

«بهتر است حمام، حمام باقی بماند»
اینکه حمام‌ها از ابتدای دورۀ اسلامی با توجه به اشارات و تأکیدهای دین اسلام به نظافت و پاکیزگی، از اهمیت خاصی برخوردار بوده‌اند نکته‌ای است که یک باستان‌شناس و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با ایرنا، بدان اشاره کرد.
احسان احمدی‌نصر معتقد است، هرکدام از حمام‌های تاریخی بعد از مرمت اصولی با همان نگاه و کاربری همراه با فرآیند آبی می‌توانند نقش به‌سزایی در حفظ بنا داشته باشد که گاه حتی با تغییر کاربری و تبدیل به سفره خانه و اقامتگاه پذیرایی می‌توانند به جاذبه گردشگری شهر و منطقه تبدیل شوند.
وی یادآور شد: «در گذشته حمام‌ها به واسطۀ کارکردی که داشتند استفاده از سنگ، آجر و آهک در ساخت آن‌ها بالا بوده که به نوعی برای حیات بیشتر این بناها استفاده می‌شده و اکنون بهتر است برای دوام بیشتر این حمام‌ها، حمام باقی بمانند و در کاربری خاص خود به کار روند».

 مسجد، بازار و حمام سه عنصر اصلی شهری
احمدی‌نصر با اشاره به شکوفایی معماری و شهرسازی در دوران صفوی، اظهار داشت: «در این دوران به صورت ویژه‌تری با ایجاد چهارباغ‌ها در کالبد شهری به هویت و معماری شهری اهمیت داده شد و مساجد به عنوان شریان اصلی در هر شهری بنا نهاده شد».
این استاد دانشگاه معتقد است، حمام‌ها تا سه دهۀ گذشته جنبۀ عمومی داشت و به صورت گسترده از این مراکز برای نظافت و پاکیزگی استفاده می‌شد و به‌دلیل اهمیت مکانی در بین مسجد، بازار و کاروانسرا قرار داده می‌شد.
احمدی‌نصر از مسجد، بازار و حمام به عنوان سه شریان اصلی در شهر یاد کرد و گفت: «مساجد آدینه از اهمیت بالایی برخوردار بوده‌اند چنانچه اگر در گذشته هر شهری فاقد مسجد جامع بود از اهمیت شهری آن بسیار کاسته می‌شد».
این استاد دانشگاه با بیان اینکه کرمانشاه از این مزیت بی‌بهره نبوده، ادامه داد: «در گذشته نیز در بافت اصلی شهر که هم‌اکنون مسجد جامع در آن واقع شده بازار وجود داشت، که در همین حوالی مسجد بزرگ و منحصر به فرد حاج شهبازخان بنا نهاده شد».

شکوه معماری ایران باستان در حمام حاج شهبازخان
حمام تاریخی حاج شهبازخان کرمانشاه گرچه از موقعیت دسترسی مناسبی برخوردار نیست ولی به لحاظ ساختار معماری یکی از بی‌نظیرترین آثار معماری در دورۀ اسلامی است که اکنون مورد مرمت اصولی قرار گرفته و می‌تواند با واگذاری به بهره‌بردار، نوعی آشتی بین مردم با پیشینۀ تاریخی ایجاد کند».
احمدی‌نصر از بنای حمام حاج شهبازخان به عنوان یکی از بزرگترین و مهم ترین حمام‌های تاریخی کرمانشاه یاد کرد و گفت: «این حمام مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته که با این اقدام تمام ارزش‌های تاریخی و ساختار فیزیکی آن باقی مانده و می‌توان گفت که میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به درستی آن را مرمت کرده است».
وی اظهار داشت، نقاشی‌های دیوارۀ این حمام بازخوانی و ثابت شده تا به بهره‌بردار واگذار شود، این حمام سنتی می‌تواند به چرخۀ اقتتصادی مردم باز‌گردد تا علاوه بر جذب گردشگر در عرصۀ اقتصادی و معیشتی مردم سهیم شود».

اعتبار ۲۳۵میلیون تومانی برای حمام‌های تاریخی سنقر
در ادامه معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرمانشاه نیز در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایرنا، اظهار داشت: «در استان کرمانشاه حمام هایی وجود دارد که دارای ارزش فرهنگی و تاریخی است و شهرستان‌هایی همانند کنگاور، صحنه، سنقروکلیایی و کرمانشاه از این مزیت بهره‌مند هستند».
اکبر رضایی با بیان اینکه از محل اعتبارات استانی برای مرمت و احیای پنج حمام دارای ارزش تاریخی در شهرستان سنقروکلیایی اعتبار در نظر گرفته شده، اظهار داشت: «این حمام‌ها یا رها شده است و یا به‌صورت انبار توسط برخی افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد که متحمل آسیب‌هایی می‌شوند».
وی با تأکید براینکه برای جلوگیری از آسیب بیشتر در حمام‌های دارای ارزش تاریخی، اعتبار درخواست کرده‌ایم ، گفت: «۲۳۵ میلیون تومان اعتبار سال گذشته برای مرمت و ساماندهی پنج حمام تاریخی سنقروکلیایی اختصاص یافت».
رضایی ادامه داد: «اقدام‌های مناسبی برای حمام‌های تاریخی سنقر انجام شده و همچنان برای جلوگیری از تخریب، تغییر کاربری و جلوگیری از تصرف عدوانی آن‌ها تلاش می‌شود».
وی در زمینۀ چگونگی حفظ و مرمت حمام‌های تاریخی گفت: «در گام نخست باید موضوع مالکیت این حمام‌ها مشخص شود و پس از تهیۀ پروندۀ ثبتی، کار طراحی، نقشه‌برداری، مطالعات اولیه انجام شود که پس از تهیۀ این مراحل برای دریافت اعتبار و مرمت اقدام می‌شود».
رضایی در پاسخ به این سوال که چگونه می‌توان از ظرفیت گردشگری حمام‌های دارای ارزش تاریخی به‌خوبی استفاده کرد، گفت: «با تبدیل این حمام‌ها به مراکز تفریحی، اقامتی، کتابخانه، مرکز تهیه و توزیع صنایع دستی محلی، چایخانه، کافی‌نت می‌توان از ظرفیت عظیم آنان استفاده کرد».

اعتبار ۵۱۰میلیون تومانی برای مرمت حمام حاج شهبازخان
وی با تأکید براینکه حمام‌های مشهور و تاریخی در سطح شهر کرمانشاه وجود دارد ، گفت: «کارهای مرمتی باززنده‌سازی در حمام حاج شهبازخان انجام شده و اکنون در مرحله بهره‌برداری قرار دارد و این مرکز از زیباترین حمام‌های کرمانشاه است که در مرکز شهر واقع شده است».
معاون صنایع دستی ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرمانشاه اضافه کرد برای مرمت و احیای این حمام در سال ۹۵ به میزان ۴۶۰ میلیون تومان و در سال ۹۶ به میزان ۵۰میلیون تومان اعتبار در نظر گرفته شد.
این مسئول از اعتبار ۱۵۰ میلیون تومانی برای بازسازی حمام نظام الملک در سال ۹۵ خبر داد و افزود: «این اعتبار در سال ۹۶ به میزان ۲۵۰ میلیون تومان بوده است».
وی یادآور شد، قراردادی از سوی میراث فرهنگی با «یونیدو» (مرکز خلاقیت صنایع دستی یونسکو) منعقد شده تا این حمام به یونیدو برای بهره‌برداری مرکز خلاقیت صنایع دستی استان واگذار شود تا از این طریق به احیا و گسترش تکنیک صنایع دستی اقدام شود و هم‌اکنون کار در مراحل پایانی قرار دارد.

احیای موزه _حمام‌ها در استان
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه نیز در گفت و گو با ایرنا، اظهار داشت: «وجود حمام در استان به لحاظ تعدد و پراکندگی گویای این نکته است که مردم استان به نظافت، طهارت و بهداشت فردی و عمومی توجه ویژه‌ای داشته‌اند».
جلیل بالایی معتقد است، در اکثر شهرستان‌ها حمام‌های تاریخی متعددی وجود دارد که این مزیت در شهر کرمانشاه، سنقر و کنگاور به خوبی دیده می‌شود که بسیاری از سازۀ این بناها دارای ارزش و اهمیت است.
وی این نکته را متذکر شد که حمام‌های واقع در مناطق سردسیری در ارتفاع خاص از سطح زمین واقع شده که این امر در مناطق معتدل و گرمسیری استان به گونه‌ای دیگر است که برخی از آنان از لحاظ معماری و تاریخی دارای ارزش منحصربه‌فردی است.
این مسئول با تأکید براینکه دفع خطر به صورت اضطراری، مرمت و احیای این حمام‌ها در دستور کار قرار دارد، گفت: «در گذشته از این حمام‌ها بیشتر به عنوان مرکزی برای پذیرایی استفاده می‌شد ولی اکنون به دلیل اهمیت بالا می توان از آن ها با کاربری حمام و یا موزه_حمام استفاده کرد و آن‌ها را احیا کرد».
وی با بیان اینکه حمام حاج شهبازخان واقع در بازار کرمانشاه و حمام نظام‌الملک به صورت کامل مورد مرمت و احیا قرار گرفته، افزود: «همچنین چندین حمام سنقر و کلیایی در مسیر مرمت و احیا قرار گرفته‌اند».
بیش از چهار اثر تاریخی شناسایی‌شده شامل تپه‌ها، محوطه‌ها، قنات‌ها و حمام‌ها در استان کرمانشاه وجود دارد که بیش از به ۲هزار و ۲۰۰ اثر آن به ثبت ملی رسیده است.
سنگ‌نگاره‌ها و کتیبۀ داریوش هخامنشی در شهر بیستون تنها اثر ثبت‌شدۀ جهانی استان کرمانشاه است.

منبع: خبرگزاری ایرنا، به گزارش زهره رحیم‌زاده.

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

x

شاید بپسندید

اساسنامۀ شرکت بازآفرینی شهری ایران تصویب شد

عضو هیئت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران از تغییر اساسنامه شرکت بازآفرینی شهری ایران از "شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری" به "شرکت بازآفرینی شهری ایران" و تصویب آن خبر داد.